DANH MỤCDANH MỤC

Chi tiết tin bài

                                                                                                                              ThS. Bùi Kiến Thưởng

Trưởng khoa Lý luận cơ bản

Chủ nghĩa Mác - Lênin được hình thành và phát triển trên cơ sở kế thừa những giá trị tư tưởng nhân loại, khái quát những thành tựu của khoa học và tổng kết thực tiễn của thời đại. Nội dung tư tưởng Chủ nghĩa Mác - Lênin được hợp thành bởi ba bộ phận có quan hệ hữu cơ: Triết học, kinh tế chính trị và chủ nghĩa xã hội khoa học. Nó bao gồm nội dung rộng lớn với các khái niệm, phạm trù, nguyên lý, quy luật của sự vận động chung nhất của tự nhiên, xã hội và tư duy; những quan hệ kinh tế và quy luật kinh tế của quá trình ra đời, phát triển và suy tàn cũng như bản chất của chủ nghĩa tư bản; những quy luật của cách mạng xã hội, về dự báo chuyển biến từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội và tiến tới chủ nghĩa cộng sản. Với nội dung ấy, chủ nghĩa Mác - Lênin trở thành công cụ lý luận sắc bén giúp nhân loại tìm được con đường giải phóng bản thân và vươn tới những giá trị nhân văn, nhân đạo cao cả.

Từ chủ nghĩa yêu nước, Hồ Chí Minh đến với chủ nghĩa Mác - Lênin, tiếp thu bản chất khoa học và cách mạng của học thuyết này. Trong quá trình lãnh đạo cách mạng Việt Nam, Người đã vận dụng và phát triển sáng tạo những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin để giải quyết thành công những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, đưa cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác. Kết quả vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác – Lênin cùng với việc tiếp thu những giá trị văn hóa của dân tộc, của nhân loại đã hình thành nên tư tưởng Hồ Chí Minh.

Tại Đại hội XI của Đảng, Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên CNXH (bổ sung, phát triển năm 2011) tiếp tục khẳng định: “Đảng lấy chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động,...”. Đây là luận điểm cơ bản, nguyên tắc tư tưởng của Đảng trong tiến trình cách mạng; mọi mưu đồ chống phá, đi ngược lại điều đó đều bị lên án, bác bỏ.Chính vì vậy, trong nội dung chương trình đào tạo lý luận chính trị - hành chính của hệ thống các trường chính trị, Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh được coi là phần học lý luận cơ bản và nền tảng, giữ vai trò chủ đạo về tư tưởng và lý luận. Việc học tập lý luận Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh có ý nghĩa quan trọng góp phần hình thành thế giới quan và phương pháp luận đúng đắn cho người học; định hướng cho hoạt động nhận thức và thực tiễn, đồng thời giúp họ giữ vững bản lĩnh chính trị, ý thức giai cấp, và tinh thần yêu nước, nâng cao niềm tin vào con đường đi lên chủ nghĩa xã hội, vào vai trò lãnh đạo của Đảng. Ở nước ta, những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh được xếp chung vào hệ thống các môn khoa học xã hội – nhân văn, giữ vị trí chủ đạo về tư tưởng, lý luận và phương pháp luận cho khoa học xã hội – nhân văn đồng thời là cơ sở thế giới quan và phương pháp luận chung cho mọi hoạt động nghiên cứu khoa học, là hệ tư tưởng của xã hội thì việc học tập hệ thống lý luận này lại càng cần thiết và càng có ý nghĩa hơn.

Đề cập đến các môn khoa học Mác – Lênin, Hồ Chí Minh nhấn mạnh: Chủ nghĩa Mác - Lênin không phải là những giáo điều, không phải là kinh thánh mà là kim chỉ nam cho hành động. Học tập Chủ nghĩa Mác - Lênin không phải là thuộc câu, thuộc chữ mà nắm lấy tinh thần và toàn bộ phương pháp để ứng xử với con người và thực hành trong công tác thực tế.

Có thể nói, công tác giáo dục lý luận chính trị trong hệ thống giáo dục nói chung và trong hệ thống các trường chính trị nói riêng việc giảng dạy những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh là hoạt động có chủ đích của Đảng nhằm xác lập thế giới quan khoa học trên cơ sở hệ tư tưởng, lập trường của giai cấp công nhân. Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác -Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh thực sự tạo thành nền tảng tư tưởng trong đời sống xã hội ở nước ta. Do đó, việc học và nghiên cứu bộ môn này nhất là đối với cán bộ, đảng viên hiện nay thực sự có vai trò, ý nghĩa rất quan trọng:

Thứ nhất, giúp cho người học có sự hiểu biết sâu sắc hơn, đầy đủ hơn, toàn diện hơn những tri thức lý luận chính trị - hành chính; về nguyên tắc xây dựng đảng, xây dựng nhà nước; từ đó trang bị cho mình vốn tri thức khoa học lý luận.

Thứ hai, việc học tập, nghiên cứu Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh nhằm củng cố niềm tin và bản lĩnh chính trị, ý thức giai cấp và tinh thần yêu nước cho cán bộ, đảng viên; từ đó thúc đẩy cán bộ, đảng viên tự giác, tự nguyện, hăng hái hành động, thực hiện thắng lợi nhiệm vụ cách mạng do Đảng đề ra.

Thứ ba, việc học tập và nghiên cứu Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh nhằm cung cấp cho người học thế giới quan và phương pháp luận cách mạng và khoa học, từ đó vận dụng vào thực tiễn cuộc sống và công việc, để hoàn thành và hoàn thành xuất sắc công việc được giao. Hơn hết là xây dựng mối quan hệ giữa người với người trên tinh thần tôn trọng, tương trợ và thương yêu lẫn nhau.

Trong chương trình đào tạo trung cấp lý luận chính trị – hành chính ở trường Chính trị, bộ môn chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh thường  được bố trí giảng dạy đầu tiên và do khoa Lý luận cơ sở đảm nhận. Ngày 21/4/2014, Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh ra Quyết định số 1479/QĐ-HVCTQG về việc ban hành “Chương trình đào tạo Trung cấp lý luận chính trị - hành chính” và được thống nhất dùng làm tài liệu giảng dạy, học tập chính thức ở các trường Chính trị tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương từ ngày 01/8/2014. Theo đó 3 môn của chủ nghĩa Mác - Lênin và môn tư tưởng Hồ Chí Minh được thống nhất, tích hợp trong một cuốn giáo trình với tên gọi là: “ Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh” với tổng số là 158 tiết ( trong đó có tới 34 tiết thảo luận). Hiện nay cuốn giáo trình này đã được sửa đổi, bổ sung mấy lần và khả năng tiếp tục lại sửa đổi trong thời gian tới.

Trong những năm qua, đội ngũ giảng viên khoa Lý luận cơ sở ở trường Chính trị tỉnh Hà Nam đã góp phần không nhỏ vào thành tích chung của nhà trường, trong đó có nhiệm vụ đào tạo, bồi dưỡng cán bộ. Đội ngũ giảng viên luôn luôn trau dồi bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức trong sáng, không ngừng học tập, nghiên cứu, nâng cao năng lực trình độ chuyên môn.

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đã đạt được, việc giảng dạy: Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vẫn còn những mặt hạn chế nhất định. Bài giảng còn nặng về kiến thức lý luận, thiếu tính thực tiễn. Giảng viên trích những câu kinh điển, viện dẫn quan niệm, câu nói của một ai đó mà thiếu kiến thức thực tiễn sinh động của cuộc sống để luận giải. Các phương pháp giảng dạy chưa sử dụng linh hoạt mà chủ yếu thực hiện phương pháp giảng truyền thống, thuyết trình, độc thoại. Mọi hoạt động dạy học đều lệ thuộc vào người thầy, người học chỉ tiếp thu những tri thức và sự kiện từ phía thầy giáo đã được chắt lọc từ vốn hiểu biết của mình. Đôi khi, những nguyên lý cơ bản được trình bày như công thức dập khuôn, khô cứng… kết quả là bài giảng dàn trải, trừu tượng, thậm chí khó hiểu. Trong khi đó, học viên không kiên trì với nhiều lý thuyết, kiến thức lý luận từ người giảng. Họ muốn giảng viên đưa đến cách tiếp cận đơn giản và đi thẳng vào điều muốn học.

Mặt khác, sự thay đổi liên tục về nội dung kiến thức, kết cấu, qui định khung thời gian cho mỗi bài giảng của Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh đối với chương trình đào tạo trung cấp lý luận Chính trị - Hành chính trong những năm gần đây là để phù hợp trước sự biến đổi của thực tiễn trong nước và  thế giới, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng XHCN và hội nhập quốc tế. Tuy nhiên, điều đó cũng đã gây nên những bất cập, khó khăn nhất định cho quá trình giảng dạy của giảng viên. Nội dung kiến thức lý luận ở mỗi bài giảng, phần học không thay đổi nhiều nhưng thời gian để giảng dạy trên lớp của giảng viên lại rút ngắn. Vì vậy, để thực hiện hết phần bài giảng, có nhiều nội dung giảng viên chỉ có thể nêu nhanh các đơn vị kiến thức mang tính gợi mở, không thể phân tích, làm rõ được vấn đề, điều đó chẳng khác gì “cưỡi ngựa xem hoa”. Trong khi đó, môn học chủ nghĩa Mác - Lênin lại đòi hỏi người học phải có trình độ tư duy, khả năng khái quát hóa và trừu tượng hóa cao mới có thể hiểu đúng về ý nghĩa và giá trị của các nguyên lý.

Để  nâng cao hơn nữa chất lượng giảng dạy của đội ngũ giảng viên lý luận Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; nâng cao khả năng khái quát hóa, trừu tượng hóa các yếu tố của thực tiễn vào trong từng nội dung bài giảng để giúp người học dễ nhớ, dễ hiểu, dễ vận dụng, làm cho học đi đôi với hành, lý luận gắn với thực tiễn sinh động. Giảng viên cần thực hiện tốt một số yêu cầu cơ bản như sau:

* Yêu cầu thứ nhất có ý nghĩa quyết định là giảng viên phải nắm vững kiến thức chuyên môn. Với yêu cầu này, người giảng viên trước hết phải nắm chắc, hiểu sâu lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Vì chủ nghĩa Mác – Lênin có tính khái quát hóa, trừu tượng hóa rất cao so với các bộ môn khác, cho nên để nắm sâu sắc những nguyên lý, người giảng viên phải có được tư duy trừu tượng tốt, nắm được bản chất của các khái niệm, phạm trù, nguyên lý và qui luật cũng như mối liên hệ chặt chẽ giữa chúng. Các khái niệm, phạm trù, qui luật không tham vọng giải quyết những vấn đề cụ thể mà nó khái quát những mặt, những mối liên hệ, những giai đoạn vận động, biến động khách quan của thế giới. Chúng là cơ sở để xây dựng thế giới quan và phương pháp luận khoa học cho người học nhằm định hướng cho hoạt động thực tiễn của họ sau này. Ví dụ, đối với phần triết học, hiện nay có rất nhiều vấn đề nảy sinh liên quan đến thế giới quan con người như: những phát sinh mới về nguồn gốc con người, về sự hình thành vũ trụ, những khả năng đặc biệt của con người về những hiện tượng lạ trong cuộc sống. Hay nhiều vấn đề liên quan đến duy vật lịch sử như: Mâu thuẫn thời  đại, mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, vấn đề toàn cầu hóa, chống khủng bố, ô nhiễm môi trường sinh thái vv… Đó là những vấn đề thực tiễn sinh động của đất nước và thời đại, đòi hỏi giảng viên phải nắm được thực chất vấn đề và có sự lý giải một cách thuyết phục và khoa học. Hoặc khi giảng các chuyên đề ở phần tư tưởng Hồ Chí Minh đòi hỏi giảng viên không chỉ nắm chắc về nội dung kiến thức của bài mà còn phải có vốn kiến thức về lịch sử Đảng, về quá trình hoạt động thực tiễn cách mạng của Hồ Chí Minh trong và ngoài nước.

* Yêu cầu thứ hai của người giảng viên là: Năng lực sư phạm vững vàng. Năng lực đó biểu hiện trước hết là người giảng viên phải biết lựa chọn, sử dụng các phương pháp dạy học phù hợp với từng nội dung, phù hợp với đối tượng người học. Làm cho hoạt động dạy và học của người giảng viên và học viên được kết hợp, tương tác một cách nhịp nhàng hai chiều, để họ đều tham gia tích cực vào quy trình dạy và học. Muốn vậy, giảng viên cần chú ý một số vấn đề sau trong việc lựa chọn phương pháp dạy của mình:

- Đưa ra lượng tri thức, thông tin vừa đủ, cô đọng, dễ nhớ.

- Tăng cường vận dụng kiến thức vào thực tiễn sinh động, làm cho học viên cuốn hút, dễ hiểu.

- Tăng cường tính chủ động của học viên trong học tập: Cho học viên tham gia tích cực thảo luận, đặt ra các câu hỏi để học suy nghĩ và trả lời.

- Yêu cầu học viên tập giải quyết các vấn đề có liên quan đến thực tiễn.

* Yêu cầu thứ ba của người giảng viên là phải có lập trường giai cấp vững vàng, phẩm chất chính trị, đạo đức tốt, có niềm tin vào đường lối của Đảng, của chế độ, tâm huyết và trách nhiệm với nghề nghiệp. Trong quá trình giảng dạy lý luận Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, giảng viên thể hiện rõ lập trường, quan điểm, hệ tư tưởng của giai cấp công nhân, tính chiến đấu, đồng thời đấu tranh phê phán với những quan điểm, lập trường đối lập nhằm biến những tri thức ấy thành niềm tin chính trị, đạo đức cách mạng cho người học, giúp họ hoàn thành nhiệm vụ cách mạng trong giai đoạn mới.

Như vậy, để nâng cao chất lượng giảng dạy Những vấn đề cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin, TT Hồ Chí Minh, người giảng viên phải cố gắng toàn diện - phải công phu chuẩn bị bài giảng, lựa chọn tài liệu, lựa chọn phương pháp thích hợp, yêu nghề, luôn tìm tòi, sáng tạo. Thành công của một bài giảng sẽ là động lực để người giáo viên càng tâm huyết với nghề nghiệp, tạo ra động lực cho những cố gắng mới, thành công mới. Chính trong quá trình đó, trình độ chuyên môn, năng lực sư phạm và phẩm chất đạo đức của mình sẽ càng ngày hoàn thiện, đáp ứng yêu cầu mục tiêu đào tạo của nhà trường.